«Сиёсат билан шуђулланиш» нинг бошланђич асослари «Сиёсат билан шуђулланиш» одамлар жамоасида ижтимоий табаšаланиш жараёнлари билан ёнма-ён ва баравар
амал šила бошлаган эди. Мулкчилик муносабатларини бошšариш зарурияти муайян жамоа доирасида сиёсий бошšариш механизмини ќам шакллантиришга олиб келди ва давлат ќокимияти
вужудга кела бошлади. Мана шу объектив зарурият натижаси бœлган давлат ќокимияти «сиёсат билан шуђулланиш» ишини амалга ошира бошлайди.
Давлат ќокимиятининг
жамиятни сиёсий бошšариш фаолияти жараёнларини тахлил šилиб œрганиш, тарихий тажриба ва тарихий-миллий анъаналарни умумлаштириб оммалаштириш,
унинг асосида истиšбол тараššиёти йœналишларининг сиёсий жиќатларини режалаштириб бориш, сиёсий ќокимият тамойилларини илмий-методологик ишлаб чиšиб, амалиётга тавсия этиш вазифаларини бажаришга мœлжалланган билим соќаси ќам вужудга келдики, уни мутахассислар дастлабки йœналишларига нисбат берган ќолда «сиёсий фан», «сиёсий фалсафа», «сиёсий социология», «сиёсатшунослик» ва ш.к. атамалар билан белгилаб, унинг асосий билиш ва инъикос этиш объекти
сифатида умуман сиёсий ќаёт, сиёсий муносабатлар, сиёсий жараёнлар, хусусан, сиёсат ва сиёсий ќокимият фаолияти эканлигини эътироф этдилар. «Сиёсат билан шуђулланиш» икки йœналишда вужудга келди. Унинг биринчисини илмий-назарий йœналиш-сиёсий фаолият жараёнларини тадšиš ва тахлил этиш ташкил šилади. Иккинчи йœналиш бевосита амалий фаолият-жамиятни давлат ќокимияти воситасида сиёсий бошšариш жараёнлари билан бођлиšдир. Жамоаларни, кейинчалик эса, бутун бир жамиятни давлат ќокимияти воситасида сиёсий бошšариш жараёнлари даставвал šабила бошлиšлари ва улар атрофидаги нуфузли кишилар томонидан амалга оширилган, кейинчалик-давлат тизимлари вужудга келабошлагач, муайян бир системага солинган бœлиб, биринчи сиёсий бошšариш šонун-šоидалари шакллантирилди. Мана шундай жамиятни сиёсий бошšаришнинг œзига хос тамойилларини œзида мужассамлаштирган šонунлардан ќозир бизга маълум бœлган энг šадимги намунаси Хаммураппи (эрамиздан аввалги 1792-1750 йиллар подшолик šилган) šонунларидир. Šадимги Бобил (Вавилония) мамлакатининг šудратли сиёсий арбоби ва буюк саркардаси бœлган Хаммураппи œзи тузган улкан давлатни сиёсий бошšариш йœл-йœриšларини акс эттирган šонунлар мажмуини яратиб, улар šадимги дунё сиёсий ва ќуšуšий тамойилларининг нодир ёдгорлиги сифатида эътироф этилади.
Жамиятни сиёсий бошšариш асосларини яратиш ишига šадимги Юнонистон (Греция) давлат арбоблари ќам улкан ќисса šœшганлар. Тарихдан бизга маълум бœлган Ликург, Драконт ва Солон šонунлари давлат ќокимияти фаолиятини аниš маšсад томон йœналтиришда ќуšуšий асос бœлиб хизмат šилган ва œз даврининг барча мураккаблигини, зиддиятларини акс эттирган жуда муќим ќуšуšий ќужжатлар бœлиб, сиёсатшуносликда ноёб манбаъ аќамиятига моликдир.
Šадимги Спарта давлатининг подшоси,
эрамиздан аввалги IX-VIII асрларда давлат бошšариши ва унинг šонуншунослиги билан тарихда из šолдирган Ликург Спарта жамияти ва давлатини сиёсий барšарорлаштиришга мœлжалланган жамият ва давлат тизимлари ќаšидаги šонунларни ишлаб чиšиб, ођишмай амалга оширди ва омилкор амал šиладиган сиёсий ќокимият муассасаларини вужудга келтирди. Šадимги Афина давлатининг архонти (олий ќукмдори) Драконт эрамиздан аввалги 621 йилда давлатни сиёсий бошšариш ќуšуšий асосларини œзида мужассамлаштирган šонунлар мажмуини ишлаб чиšиб, у дастлабки Афина давлати ќуšуšий пойдеворини ташкил этган эди. Лекин мазкур šонунлар œта бераќм ва шавšатсиз мазмунда амал šилганлиги туфайли тарихда «дракон (аждарќо) šонунлари», «дракон (аждарќо) чоралари» атамалари орšали (šонунлар мажмуининг муаллифи Драконт исми билан рамзий-тимсолий бођлаш орšали) салбий баќоланганлиги бежиз эмас, албатта.
Узоš œтмишнинг šонуншунослик асослари šаторида šадимги юнон (грек) донишманди ва давлат арбоби Солон (эрамиздан аввалги 645-559 йилларда яшаган) šонунлари алоќида œрин эгаллайди. Афина давлатининг 594 йилда архонти (олий хукмдори) этиб сайланган Солон œзи яратган šонунлар асосидачуšур моќиятли ислоќотлар œтказиб, œзи бошšарган давлат тизимидан ибтидоий жамоа šолдиšларини бартараф этишга šаратилган чора-тадбирларни амалга оширди: ер бœйича šолдиš šарзларни бекор šилди, šулдорчиликдаги šарздорлик муносабатларини таъšиšлади, ерга эгалик šилиш юšори миšдорини белгилаб берди. Солон šонунларининг энг муќим амалий натижаларидан бири шу бœлдики, унда барча Афина фуšаролари œзларининг моддий мулкдорлик мавšеларига кœра тœрт табаšа-тоифага ажратилдилар.
«Сиёсат билан шуђулланиш» жараёнлари šадимги улкан Рум давлатида кенг тарзда амал šилабошлади. Мазкур фаолиятнинг илмий-ќуšуšий асосларини яратиш ишини махсус билим соќиблари бœлган таниšли адлияшунослар бажарар, Рум сенатида муќокама этилиб, šабул šилинадиган šонунлар лойиќаларини улар ишлаб чиšарардилар. Шу тарзда «Рум ќуšуšи» атамаси остидаги ќуšуšий мерос кейинги авлодларга ќам хизмат šилишни давом эттириб, жамиятни сиёсий бошšариш жараёнларига ќисса šœшди.
Давлатни сиёсий бошšариш тамойилларининг такомиллашиб боришида, унинг ќозирги ќуšуšий асосларининг вужудга келишида Византия императори Юстиниан I (482-565 йиллар) яратган кодекслар (системалаштирилган šонунлар мажмуи) жиддий аќамият касб этди ва сиёсатшунослик фанининг шаклланишида муќим манба сифатида œрин эгаллади. Юстиниан кодекслари иккинчи асрдан бошлаб Шарšий Рум (Византия) империясида ќукмронлик šилган императорларнинг фармойиш буйруšларини šайта ишлаб, œн икки китоб ќолида давлат ќокимиятининг муќим соќалари бœйича ќуšуšий асослар жамланган амалий šœлланма сифатида кейинчалик жуда кœп Оврупа мамлакатларига тарšалган эди. Улкан ќудудларни šамраб олган кœп миллатли ва кœп šиррали мураккаб давлат тизимларини сиёсий бошšариш муаммолари ана шундай буюк империяларнинг асосчиларини šонуншунослик масалалари билан шуђулланишга мажбур šилган. Наполеон I Бонапарт 1804 йилда француз фуšаролик кодексини яратиб, янги сиёсий система тизими амалиётига киритганида унга худди шу юšорида эътироф этилган Юстиниан кодекслари ќанузгача француз жамиятини сиёсий бошšариш асослари сифатида хизмат šилиб келаётганлигини эътибордан šочирмасак, ќар иккала кодексларнинг ќозирги кунда ќам бир šатор ривожланган мамлакатлар сиёсий системасининг назарий пойдевори бœлиб šолаётганлиги уларнинг наšадар муќим сиёсатшунослик манбаи эканлигини кœрсатиб турибди.
«Сиёсат билан шуђулланиш» бора-бора сиёсий муаммолар, сиёсий ќаёт, сиёсий муносабатлар ва сиёсий жараёнлар масалалари билан шуђулланиш йœналишига œсиб œтабошлади. Шунинг учун ќам авваллари сиёсий фалсафа, давлатшунослик, ќуšуšшунослик фанлари таркибидан œрин эгаллаб келган сиёсий ќаёт ва сиёсий ќокимият фаолияти муаммолари тобора мустаšил фан, мустаšил билим соќасига айлана бориб, уларни алоќида тадšиš ва таќлил этишни таšозо эта бошлади. Шундай šилиб, янги фан соќаси ва янги œšув предмети бœлган сиёсатшунослик вужудга келди ва дастлабки пайтларда у ривожланган Ђарб давлатларининг илм-фан ќамда таълим-тарбия тизимидан мустаќкам œрин эгаллай бошлади.
Инсониятнинг ќозирги давр тараššиётига нисбатан асримизнинг œрталаридан бошланган умум цивилизацион ёндошиш мезонларининг объектив амал šилиши туфайли сиёсий ќаёт жараёнларига алоќида эътибор бериш зарурияти сиёсатшунослик нуфузини янада оширди.
Бу хакида кўпрок абстракт Сиёсат билан шуђулланиш